Tên chính : Osmolality (plasma, urine, stool)

Xét nghiệm liên quan : Sodium; potassium; urea; glucose; alcohol; antidiuretic hormone (ADH); arginine vasopressin (AVP); water deprivation test

 

Độ thẩm thấu là một phép đo về số lượng của các hạt hòa tan trong chất lỏng. Xét nghiệm độ thẩm thấu phản ánh nồng độ các chất như natri, kali, clorua, glucose, và urê trong một mẫu máu, nước tiểu, hoặc đôi khi phân. Nó được sử dụng để đánh giá sự cân bằng giữa nước và các hạt hòa tan trong máu và nước tiểu, phát hiện sự hiện diện của những chất có thể gây ảnh hưởng đến sự cân bằng này, và để đánh giá khả năng tập trung nước tiểu của thận.

Cân bằng nước trong cơ thể là một quá trình tích cực, được điều chỉnh bằng cách kiểm soát lượng nước thải qua nước tiểu và bằng cách tăng hoặc giảm uống nước bằng cách điều chỉnh cảm giác "khát". Cảm biến thẩm thấu trong cơ thể cảm nhận và phản ứng với tăng và giảm lượng nước và các hạt trong máu. Khi thẩm thấu máu tăng, phản ảnh cho thấy hoặc giảm lượng nước hoặc tăng số lượng của các hạt trong máu, vùng dưới đồi tiết ra hormone chống bài niệu (ADH), có tác dụng làm giảm bài tiết nước qua thận. Kết quả nước tiểu đậm đặc hơn với độ thẩm thấu nước tiểu cao hơn và máu loãng hơn và độ thẩm thấu thấp hơn. Khi độ thẩm thấu máu giảm, ức chế tiết ADH , thận tăng bài tiết nên nước tiểu loãng, lượng nước trong cơ thể giảm, và độ thẩm thấu máu trở về bình thường.

 

Độ thẩm thấu có thể được đo trực tiếp trong phòng thí nghiệm bằng cách sử dụng một osmometer.

Thông thường, các hạt chính góp phần vào độ thẩm thấu trong huyết thanh là muối natri và kali, glucose và urea. Do đó thẩm thấu có thể được tính xấp xỉ bởi các phương trình sau đây:

Độ thẩm thấu huyết thanh = 2 (Natri + Kali) + Glucose + Urea

Tất cả các giá trị được tính bằng mmol / L.

 

Có một số biến thể của tính toán này được sử dụng.

 

Độ thẩm thấu huyết thanh = 2 x (Na +) + (Glucose/18) + (Urea/6.0) + (Ethanol/3.8)

Lưu ý: Glucose, Urea, và ethanol có thể được báo cáo bằng đơn vị mg / dL hoặc mmol / L . Những con số thể hiện trong phương trình trên được sử dụng để chuyển đổi từ mg / dL thành mmol / L. Đơn vị mmol / L, phương trình sẽ là:

Độ thẩm thấu huyết thanh = 2 x (Na +) + (Glucose) + (Urea) + (Ethanol)
Hoặc : Độ thẩm thấu huyết thanh = 1.86 (Na +) + (Glucose) + (Urea) + 9

9 mOsmol/Kg = K+ + Ca++ + Protein

Độ thẩm thấu tính toán và đo có thể được so sánh để xác định nếu có các hạt khác hiện diện (ngoài natri, kali, glucose và urea ) góp phần vào giá trị thẩm thấu huyết thanh đo được. Sự khác biệt giữa thẩm thấu đo lường và tính toán (ước tính) được gọi là "khoảng cách thẩm thấu" hoặc "khoảng cách osmolal." Sự gia tăng khoảng cách thẩm thấu (lớn hơn 10) cho thấy sự hiện diện của các chất độc khác như rượu , aspirin, hoặc mannitol.

Độ thẩm thấu của nước tiểu được sử dụng như một thước đo khả năng cao đặc nước tiểu của thận . Độ thẩm thấu nước tiểu phần lớn là do sự có mặt của urea creatinin. Các nước tiểu cao đặc , độ thẩm thấu cao hơn nồng độ của nó.

 

Top of Form


Xét nghiệm được sử dụng như thế nào?

Xét nghiệm độ thẩm thấu được chỉ định để giúp đánh giá cân bằng nước của cơ thể hay khả năng sản xuất và cao đặc nước tiểu. Nó được sử dụng để giúp điều tra nồng độ natri thấp (hạ natri máu), để phát hiện sự hiện diện của chất độc như methanol và ethylene glycol, và theo dõi hiệu quả điều trị của thuốc như mannitol. Nó cũng được yêu cầu để giúp theo dõi hiệu quả điều trị cho bất kỳ điều kiện nào được phát hiện có ảnh hưởng đến độ thẩm thấu của một người.

Độ thẩm thấu huyết thanh và nước tiểu thường được sử dụng với nhau để giúp điều tra nguyên nhân gây ra hạ natri máu. Hạ natri máu có thể xảy ra hoặc là do mất natri ( trong nước tiểu) hoặc tăng lượng chất lỏng trong máu. Tăng chất lỏng có thể là do một trong hai tăng lượng chất lỏng ( như uống rượu quá nhiều) hoặc giữ lại các chất lỏng bởi thận ( giảm lượng nước tiểu). Những người uống quá nhiều nước kinh niên hoặc do lựa chọn hoặc do một tình trạng tâm lý căng thẳng có thể hạ natri máu mãn tính.

Độ thẩm thấu huyết thanh và nước tiểu cũng thường được sử dụng với nhau để giúp điều tra nguyên nhân của một trong hai trường hợp lượng nước tiểu cao hay thấp.

Tăng lượng nước tiểu có thể là do:


1) Một lượng chất lỏng lấy vào cao

2) Tăng mức độ của một tác nhân tác động làm tăng thẩm thấu trong nước tiểu (ví dụ như glucose trong bệnh tiểu đường)

3) Thiếu, hoặc hoạt động không phù hợp của ADH (đái tháo nhạt)


Giảm lượng nước tiểu cũng có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm:


1) Một đáp ứng thích hợp với mất nước

2) Giảm lưu lượng máu đến thận

3) Tổn thương đối với các tế bào ống trong thận.


Natri nước tiểu thường được chỉ định cùng với độ thẩm thấu nước tiểu để giúp xác định nguyên nhân gây ra hạ natri máu.

Khoảng cách osmolar (chênh lệch giữa độ thẩm thấu đo lường và tính toán) được sử dụng để giúp phát hiện sự hiện diện của chất độc qua đường tiêu hóa như methanol. Hai tính toán cần thiết như sau:

Độ thẩm thấu = 2 (natri + kali) + đường + urê

Khoảng cách osmolar = độ thẩm thấu đo – độ thẩm thấu tính

Một khoảng cách osmolal lớn hơn 10 được coi là bất thường và đại diện cho sự hiện diện của một chất osmotically hoạt động (chẳng hạn như methanol) trong máu.

Đôi khi độ thẩm thấu phân có thể được chỉ định để giúp đánh giá tiêu chảy mãn tính, do một nguyên nhân không thể được tìm thấy. Người bị tiêu chảy mãn tính mất nhiều nước có thể có một chất tác động vào độ thẩm thấu ,đó là chất ức chế tái hấp thu nước của ruột. Đôi khi một khoảng cách thẩm thấu phân được tính toán.
 
Khi nào được chỉ định?

Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm độ thẩm thấu nước tiểu và huyết thanh trong các trường hợp sau đây:


1) Hạ natri máu (ít muối) đã được tìm thấy trên một xét nghiệm máu trước đó

2) Để điều tra một lượng nước tiểu thấp

3) Để điều tra một lượng nước tiểu cao

4) Điều tra tăng khát

5) Là một phần của một ” xét nghiệm thiếu nước", một thử nghiệm được sử dụng để giúp xác định chẩn đoán đái tháo nhạt.


Độ thẩm thấu huyết thanh cũng có thể được đo khi nghi ngờ uống một loại độc tố và để đánh giá bao nhiêu độc tố có trong máu.

Kết quả xét nghiệm có ý nghĩa gì?

Giá trị tham khảo bình thường : 275 – 300 mOsmol/Kg

Cơ chế sinh lý bình thường duy trì độ thẩm thấu huyết tương trong một phạm vi hẹp.

Một thẩm thấu huyết tương cao có thể được quan sát thấy trong các nguyên nhân sau:


1. Cạn kiệt nước (mất nước). Điều này sẽ được kèm theo một lượng nước tiểu giảm.

2. Nồng độ glucose trong máu cao (do không kiểm soát được bệnh tiểu đường). Lượng nước tiểu cũng tăng lên trong rối loạn này.

3. Sau khi uống các độc tố, bao gồm cả rượu, bởi vì đóng góp vào số lượng của các hạt chất tan trong huyết tương.

4. Đái tháo nhạt ("bệnh tiểu đường nước"), một tình trạng mà nước tiểu luôn luôn rất loãng, dẫn đến mất nước từ cơ thể và có thể mất nước. Nó là kết quả từ quá ít ADH hay thất bại của thận để đối phó với nó. Những người bị đái tháo nhạt có thể có độ thẩm thấu huyết tương cao trong sự hiện diện không thích hợp của nước tiểu pha loãng. Nồng độ canxi cao hoặc nồng độ kali thấp trong máu cũng có thể làm giảm các phản ứng của ADH trên thận , gây ra các triệu chứng của đái tháo nhạt.


Độ thẩm thấu huyết tương giảm có thể được nhìn thấy trong nhiễm độc nước hoặc bất kỳ rối loạn gây giữ nước qua thận. Ví dụ, trong một rối loạn được gọi là "Hội chứng bài tiết ADH không thích hợp( Syndrome of Inappropriate ADH Secretion ,SIADH) sản xuất thừa hormone chống lợi tiểu (ADH) của vùng dưới đồi dẫn đến huyết thanh pha loãng (độ thẩm thấu thấp). Điều này thường được phát hiện bằng cách tìm natri huyết tương liên tục thấp trong sự hiện diện không thích hợp của nước tiểu cao đặc.

Điều gì khác cần biết ?

Tính toán "độ thanh thải nước tự do" "free water clearance" đôi khi được sử dụng để giúp đánh giá khả năng phù hợp của ống thận để cao đặc và pha loãng nước tiểu. Khi độ thẩm thấu nước tiểu về giống như độ thẩm thấu huyết tương, độ thanh thải nước tự do sẽ bằng không sau đó. Khi giảm thể tích máu và nước tiểu được cao đặc, độ thanh thải nước tự do sẽ âm tính sau đó. Khi nồng độ chất lỏng được tăng lên và nước tiểu pha loãng, độ thanh thải nước tự do sẽ dương tính sau đó.

 

BS NGUYỄN VĂN THỊNH

( NguỒn tài liệu từ internet )

 

 

DANH MỤC BÀI VIẾT

XEM NHIỀU NHẤT

THỐNG KÊ TRUY CẬP

02421892
Hôm nay.........................
Hôm qua.........................
Trong tuần.........................
Tuần trước.........................
Trong tháng.....................
Tháng trước.......................
Tổng cộng
66
428
3534
2415023
8172
17342
2421892

Đang có 9 khách và không thành viên đang online