Tên khác : Spinal Fluid Analysis

Tên chính : Cerebrospinal Fluid Analysis

Xét nghiệm liên quan : Glucose, Total Protein, Complete Blood Count, Lactate, Protein ElectrophoresisAFB Smear and Culture, Blood Culture, Herpes, Lyme Disease, Rubella, Syphilis, West Nile Virus, Toxoplasmosis, EBV Antibodies, Fungal Tests, Beta-2 Microglobulin, Gram Stain, Arbovirus Testing

 Dịch não tủy (CSF) là một chất nước lỏng trong suốt được hình thành và tiết ra bởi đám rối màng mạch, một mô đặc biệt có nhiều mạch máu và các lỗ nhỏ  hay các xoang  trong não. CSF chảy xung quanh não và dây cột sống, để bảo vệ . CSF được sản xuấtliên tục, lưu thông, và sau đó hấp thu vào hệ thống mạch máu. Khoảng 500 ml được sản xuất mỗi ngày. Tỷ lệ sản xuất này có nghĩa là tất cả CSF được thay thế mỗi vài giờ. Một phân tích dịch não tủy là một nhóm các xét nghiệm đánh giá các chất hiện diện trong dịch não tủy để chẩn đoán các nguyên nhân ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh trung ương.

Một hàng rào mạch máu-não bảo vệ ngăn cách não với dòng máu và điều chỉnh sự phân bố các chất giữa máu và dịch não tủy. Nó giúp giữ cho các phân tử lớn, chất độc, và hầu hết các tế bào máu cáchxa não bộ. Bất kỳ nguyên nhân nào phá vỡ hàng rào bảo vệ này có thể dẫn đến một sự thay đổi mức độ bình thường hoặc các thành phần của dịch não tủy. Bởi vì dịch não tủy bao quanh não và dây cột sống, xét nghiệm một mẫu dịch não tủy có thể rất có giá trị trong chẩn đoán một loạt các nguyên nhân ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh trung ương. Mặc dù thu thập một mẫu dịch não tủy có thể là khó khăn hơnthu thập mẫu nước tiểu hay máu, nhưng kết quả có thể biểu lộ trực tiếp hơn với các nguyên nhân gây ra các triệu chứng thần kinh trung ương.

Nhiễm trùng và viêm màng não, các lớp mô bao quanh tủy sống và não, có thể phá vỡ hàng rào
mạch máu-não và cho phép các tế bào máu trắng (bạch cầu) và các tế bào máu đỏ (hồng cầu) và tăng số lượng protein vào dịch não tủy. Viêm màng não, nhiễm trùng ở màng não, viêm não, nhiễm trùng trong não, cũng có thể dẫn đến việc sản xuất các kháng thể. Bệnh miễn dịch ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh trung ương, chẳng hạn như hội chứng Guillain-Barré và bệnh đa xơ cứng, cũng có thể sản xuất kháng thể có thể được tìm thấy trong dịch não tủy. Ung thư như bệnh bạch cầu có thể dẫn đến sự gia tăng tế bào máu trắng trong dịch não tủy, và khối u ung thư có thể dẫn đến sự hiện diện của các tế bào bất thường. Những thay đổi từ các thành phần dịch não tủy bình thường làm cho xét nghiệm dịch não tủy có giá trị như một công cụ chẩn đoán.

Bảng phân tích cơ bản ban đầucủa CSF bao gồm các xét nghiệm :

    -
Màu sắc, độ trong và áp lực của CSF
    -
Protein
    -
Glucose
    -
Đếm tế bào (tổng số tế bào)
    -
Đếm phânloại các tế bào
    - Nếu nghi ngờ nhiễm trùng,
nhuộm gram và cấy dịch não.

Một loạt các xét nghiệm khác có thể được
chỉ định để theo dõi tùy thuộc vào kết quả của các thử nghiệm đầu tiên . Các xét nghiệm đặc hiệu được chỉ định, cũng có thể phụ thuộc vào các dấu hiệu và triệu chứng một người bác sĩ nghi ngờ có thể là nguyên nhân gây bệnh .
    
* Tính chất vật lý bao gồm đo áp lực trong quá trình lấy mẫu và sự xuất hiện của dịch não tủy.
    
* Xét nghiệm hóa học là đề cập đến nhóm những xét nghiệm phát hiện hoặc đo các chất hóa học được tìm thấy trong dịch não tủy. Nhiều chất trong dịch não tủy cũng trong máu và số lượng tương đối trong dịch não tủy và máu thường được so sánh. Thông thường, mức độ của các thành phần nhất định trong dịch não tủy, chẳng hạn như protein và glucose, phản ánh nồng độ của chúng trong máu.
   
* Kiểm tra bằng kính hiển vi :đếm tế bào và phân loại bất kỳ tế bào nào có thể xuất hiện, được tính và xác định loại tế bào dưới kính hiển vi.
   
* Xét nghiệm bệnh truyền nhiễm : nhiều xét nghiệm có thể được thực hiện để phát hiện và xác định các vi sinh vật nếu nghi ngờ nhiễm trùng.

 Xét nghiệm được sử dụng như thế nào?

Phân tích Dịch não tủy (CSF) có thể được sử dụng để giúp chẩn đoán nhiều loại bệnh và tình trạng ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh trung ương. Chúng có thể được chia thành bốn loại chính:

    
* Các bệnh truyền nhiễm như viêm màng não và viêm não, các thử nghiệm được sử dụng để xác định  nhiễm trùng là do vi khuẩn, virus hoặc ít phổ biến hơn như bệnh lao, vi nấm hay ký sinh trùng, để phân biệt giữa nhiễm trùng với các nguyên nhân khác; cũng có thể được sử dụng để phát hiện nhiễm gần tủy sống hoặc để điều tra một cơn sốt không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
   
* Chảy máu (xuất huyết) trong não hoặc hộp sọ
   
* Bệnh gây viêm hoặc phản ứng miễn dịch khác sản xuất các kháng thể, có thể bao gồm các rối loạn tự miễn dịch, chẳng hạn như hội chứng Guillain-Barré hay sarcoidosis, hoặc các bệnh gây ra sự phá hủy myelin, chẳng hạn như bệnh đa xơ cứng
   
* Các khối u nằm trong hệ thống thần kinh trung ương (nguyên phát), hay do lây lan đến hệ thần kinh trung ương (ung thư di căn)

Khi nào
được chỉ định?

Phân tích dịch não tủy có thể được
chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ rằng một người có một nguyên nhân hoặc bệnh liên quan đến hệ thống thần kinh trung ương . Tiền sử y tế của một người có thể gợi ý các yêu cầu phân tích dịch não tủy. Nó có thể được chỉ định khi một ai đó đã bị chấn thương não hoặc tủy sống, đã được chẩn đoán mắc bệnh ung thư có thể đã lây lan vào hệ thống thần kinh trung ương hoặc có dấu hiệu hoặc triệu chứng gợi ý về sự tham gia của hệ thống thần kinh trung ương.

Các dấu hiệu và triệu chứng của hệ thống thần kinh trung ương có thể khác nhau, chồng chéo với một loạt các bệnh và các rối loạn
khác. có thể khởi phát đột ngột, cho thấy một tình trạng cấp tính, chẳng hạn như chảy máu hoặc nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương, hoặc có thể phát triển chậm, cho biết một bệnh mãn tính, chẳng hạn như ung thư hoặc bệnh đa xơ cứng.

Tùy thuộc vào
tiền sử của một người, bác sĩ có thể yêu cầu phân tích dịch não tủy khi sự kết hợp của một số các dấu hiệu và triệu chứng sau đây xuất hiện:

    - Thay đổi trạng thái tinh thần và ý thức
    - Đau đầu đột ngột, nặng hay kéo dài hoặc cổ cứng
    - Nhầm lẫn, ảo giác hoặc co giật
    - Yếu cơ hoặc thờ ơ, mệt mỏi
    - Buồn nôn (nặng hoặc kéo dài)
    - Các triệu chứng giống như cúm
kéo dài hơn một vài giờ đến vài ngày
    - Sốt hoặc phát ban
    - Nhạy cảm với ánh sáng
    - Tê hoặc run
    - Chóng mặt
    -
Nói khó khăn
    - Khó khăn trong việc đi bộ, thiếu sự phối hợp
    - Thay đổi tâm trạng, trầm cảm
    - Trẻ sơ sinh có thể
bị kích thích, khóc khi được chăm sóc, có độ cứng cơ thể, từ chối thức ăn, và thóp phồng lên

Kết quả xét nghiệm có
ý nghĩa là gì?

Bình thường CSF chứa một lượng nhỏ protein và glucose và có thể có một số tế bào máu trắng.

    - Dịch não tủy bình thường là trong suốt và không màu.
    - CSF Áp suất mở: 50-175 mm H 2 O.
    - Tỷ trọng: 1,006-1,009.
    - Glucose: 40-80 mg / dL.
    - Tổng số protein: 15-45 mg / dL.
    - L
actat dehydrogenase : 1/10 mức độ huyết thanh.
    - Lactate: ít hơn 35 mg / dL.
    - Bạch cầu (tế bào máu trắng): 0-5/
µL (người lớn và trẻ em), lên đến 30/ µL (trẻ sơ sinh).
    -
Phân biệt: 60-80% tế bào lympho, lên đến 30%  monocytes và đại thực bào, các tế bào khác 2% hoặc ít hơn. Bạch cầu đơn nhân và đại thực bào là hơi cao hơn ở trẻ sơ sinh.
  
  - Vô trùng.
    - Số lượng tế bào máu đỏ:
Bình thường, không có tế bào hồng cầu trong dịch não tủy trừ khi kim xuyên qua một mạch máu trên đường đến dịch não tủy.

Bất kỳ
nguyên nhân gì phá vỡ áp lực bình thường hoặc dòng chảy của dịch não tủy hoặc khả năng bảo vệ của các rào cản máu / não có thể dẫn đến kết quả bất thường của xét nghiệm dịch não tủy. Các giải thích chi tiết về những gì khác nhau  của các kết quả xét nghiệm có thể có ý nghĩa:

  • TỔNG KIỂM TRA: Màu sắc và độ trong  là những đặc điểm quan trọng trong chẩn đoán của CSF. Màu vàng rơm, hồng, bột, hoặc màu hổ phách (xanthochromia) là bất thường và cho biết sự hiện diện của bilirubin, hemoglobin, tế bào máu đỏ, hoặc tăng protein . Độ đục cho biết có sự gia tăng số lượng của các tế bào. Tổng kiểm tra là một sự trợ giúp quan trọng để phân biệt xuất huyết dưới nhện từ một chấn thương mạch máu.
  • GLUCOSE: bình thường bằng khoảng hai phần ba của glucose huyết tương lúc đói. Một mức đườnghuyết dưới 40 mg / dL là mức giảm đáng kể xảy ra trong bệnh viêm màng não do vi khuẩn, nấm và bệnh ác tính.
  • PROTEIN: Tổng mức độ protein trong dịch não tủy bình thường rất thấp, và albumin chiếm khoảng hai phần ba của tổng số. Mức độ cao được nhìn thấy trong nhiều nguyên nhân bao gồm cả viêm màng não do vi khuẩn và nấm, bệnh đa xơ cứng, khối u, xuất huyết dưới màng nhện, và  vòi chấn thươngmạch máu ( do kim xuyên ).
  • LACTATE : CSF được sử dụng chủ yếu để giúp phân biệt viêm màng não do vi khuẩn và nấm, lactate tăng lên trong viêm màng não do vi trùng.
  • LACTATE DEHYDROGENASE: Enzyme này tăng trong bệnh viêm màng não do vi khuẩn và nấm, bệnh ác tính, và xuất huyết dưới màng nhện.
  • BẠCH CẦU (WBC) : Số lượng bạch cầu trong dịch não tủy bình thường rất thấp. Sự gia tăng bạch cầu có thể xảy ra trong nhiều nguyên nhân bao gồm nhiễm trùng (virus, vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng), dị ứng, bệnh bạch cầu, bệnh đa xơ cứng, xuất huyết, vòi chấn thương mạch máu, viêm não, và hội chứng Guillain-Barré. Sự khác biệt giữa các loại bạch cầu giúp để phân biệt các nguyên nhân này. Ví dụ, nhiễm virus thường được liên kết với sự gia tăng tế bào lympho, trong khi các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn và nấm có liên quan với sự gia tăng bạch cầu đa nhân (bạch cầu trung tính). Sự khác biệt giữa bạch cầu ái toan cũng có thể liên quan với dị ứng và shunts tâm thất, các đại thực bào ngậm các vi khuẩn (cho thấy viêm màng não), hồng cầu (chỉ ra xuất huyết), hoặc chất béo (có thể nhồi máu não); xuất hiện tế bào chưa trưởng thành cho biết bệnh bạch cầu và các tế bào ác tính đặc trưng của các tế bào có nguồn gốc khối u. Khoảng 50% ung thư di căn xâm nhập vào hệ thống thần kinh trung ương và khoảng 10% các khối u hệ thống thần kinh trung ương sẽ tung các tế bào vào dịch não tủy.
  • HỒNG CẦU (RBC): Bình thường không trong dịch não tủy, hồng cầu sẽ xuất hiện bất cứ khi nào có chảy máu xảy ra. RBC trong CSF tín hiệu của xuất huyết dưới nhện, đột quỵ, hoặc vòi chấn thương mạch máu. Tế bào màu trắng có thể xâm nhập vào dịch não tủy do nhiễm nhiễm trùng cục bộ, viêm, hoặc chảy máu, số lượng hồng cầu được sử dụng là yếu tốbổ sung cho các bạch cầu để giúp phân biệt các nguyên nhân khác hơn xuất huyết hoặc vòi chấn thương mạch máu. Điều này được thực hiện bằng cách đếm hồng cầu và bạch cầu trong cả máu và dịch não tủy. Tỷ lệ hồng cầu / Bạch cầu trong dịch não tủy và  máu . Giá trị này được trừ bớt  số lượng WBC trong CSF  để loại bỏ bạch cầu có nguồn gốc xuất huyết hoặc vòi chấn thương mạch máu.
  • PHẾT NHUỘM GRAM : Phết nhuộm được thực hiện trên một trầm tích của CSF và dương tính trong ít nhất 60% các trường hợp viêm màng não do vi khuẩn. Cấy vi trùng được thực hiện cho cả hai vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí. Ngoài ra, các phết nhuộm kháng acid cho Mycobacterium tuberculosis, cấy nấm nấm, và các xét nghiệm xác định nhanh [xét nghiệm kháng nguyên vi khuẩn và nấm) có thể được thực hiện thường xuyên.

Điều gì khác cần biết?

Vi khuẩn và ký sinh trùng (như am
ibe) gây viêm màng não là những trường hợp y tế khẩn cấp. Các bác sĩ phải nhanh chóng phân biệt giữa những nguyên nhân này, viêm màng não do virus thường là nhẹ hơn, và các nguyên nhân khác các triệu chứng tương tự. Bởi vì điều trị kịp thời là rất quan trọng,nên bác sĩ có thể bắt đầu điều trị cho những người bị ảnh hưởng với một kháng sinh phổ rộng trước khi chẩn đoán được xác định chắc chắn.

Để giúp chẩn đoán một bệnh liên quan đến hệ thống thần kinh trung ương, bác sĩ có thể muốn biết về
các tiêm chủng ngừa gần đây, bệnh tật, tiếp xúc với những người khác bị bệnh, nơi một người đã đi du lịch đến, những triệu chứng của người bệnh đang trải qua, và thời gian họ tiếp xúc.

Câu hỏi thường gặp

1. Chọc dò tủy sống là gì và thực hiện
như thế nào ?

Chọc dò tủy sống là một thủ tục tương đối thường xuyên. Nó thường được thực hiện trong
tư thế bạn đang nằm nghiêng một bên ở vị thế bào thai cuộn tròn, nhưng đôi khi cũng có thể được thực hiện ở tư thế ngồi. Điều quan trọng là bạn vẫn giữ yên vị thế đó trong suốt quá trình. Một khi bạn đang ở vị thế chính xác, lưng của bạn được làm sạch với một chất khử trùng và thuốc tê tiêm dưới da tại chỗ. Khi khu vực này đã trở thành tê, một loại kim đặc biệt được đưa qua da, giữa hai đốt sống, và vào ống tủy sống của bạn.   "mở nắp đậy kim" và đo áp lực ban đầu của CSF . Sau đó các bác sĩ thu thập một lượng nhỏ dịch não tủy trong nhiều lọ vô trùng.  "đóng nắp" kim kim được rút ra, một băng khử trùng băng đè ép áp suất tại chỗ kim xuyên thủng. Sau đó, bạn sẽ được yêu cầu nằm yên ở một vị trí bằng phẳng, mà không cần nâng cao đầu của bạn, trong một hoặc nhiều giờ để tránh khả năng đau đầusau khi lấy CSF.

Thủ t
huật chọc dò tủy sống thường mất ít hơn nửa giờ. Đối với hầu hết các bệnh nhân, nó là một thủ tục tương đối khó chịu. Cảm giác phổ biến nhất là một cảm giác áp lực khi kim chích được giới thiệu. Hãy cho bác sĩ biết nếu bạn gặp một nhức đầu hoặc bất kỳ cảm giác bất thường, chẳng hạn như đau, tê, ngứa ran hoặc ở chân, hoặc đau ở vùng lấy mẫu.

Chọc dò tủy sống được thực hiện thấp ở phía sau, dưới cuối của tủy sống. Có những dây thần kinh cột sống ở vị trí lấy mẫu, nhưng
có một phạm trường để di chuyển kim không chạm dây thần kinh . Có khả năng kim xuyên qua một tĩnh mạch nhỏ trên đường đi. Điều này có thể gây ra một " vòi chấn thương chảy máu", mà chỉ có nghĩa khi một lượng nhỏ máu có thể rò rỉ vào một hoặc nhiều các lọ mẫu thu thập. Điều này không phải là lý tưởng, có thể xảy ra một tỷ lệ phần trăm nhất định . Việc đánh giá kết quả của bạn sẽ đưa vào số lượng dịch này.

2.Có những lý do khác để làm một chọc dò tủy sống?

Vâng. Đôi khi nó sẽ được thực hiện để g
ây tê tủy sống, thuốc được đưa vào dịch não tủy. Đôi khi cũng có thể chọc lặp đi lặp lại được dùng để giảm áp lực dịch não tủy.

3. Tại sao tôi cần
phải chọc cột sống? Tại sao không thể thử nghiệm máu hoặc nước tiểu của tôi?

Chất lỏng cột sống, thu được trong một vòi
chọc cột sống, thường là mẫu tốt nhất để sử dụng cho các chẩn đoán nguyên nhân ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh trung ương của bạn bởi vì dịch não tủy của bạn bao quanh não và tủy sống. Những thay đổi các yếu tố trong dịch não tủy do các bệnh hệ thống thần kinh trung ương hoặc các nguyên nhân nghiêm trọng khác thường là thay đổi đầu tiên và được phát hiện dễ dàng nhất trong một mẫu dịch não tủy của bạn. Các xét nghiệm máu và nước tiểu có thể được sử dụng kết hợp với phân tích CSF để đánh giá tình trạng của bạn.

4.
Các xét nghiệm gì khác có thể được thực hiện cùng hoặc sau khi phân tích dịch não tủy?

Xét nghiệm khác có thể được
chỉ định cùng với hoặc sau thử nghiệm dịch não tủy bao gồm:
• Cấy máu để phát hiện và xác định vi khuẩn trong máu
Cấy các bộ phận khác của cơ thể để phát hiện nguồn gốc của nhiễm trùng dẫn đến viêm màng não hoặc viêm não
Glucose, protein tổng số trong máu để so sánh với nồng độ glucose và protein dịch não tủy
• CBC (thử máu) để đánh giá số lượng tế bào trong máu
• Kháng thể cho nhiều loại virus, chẳng hạn như West Nile Virus
• ESR (
tốc độ HC lắng ) và CRP (C-reactive protein), dấu hiệu của viêm
• CMP (
bảng xét nghiệm chuyển hóa toàn diện), một nhóm các xét nghiệm được sử dụng để đánh giá sự cân bằng điện giải và chức năng cơ quan .

 BS NGUYỄN VĂN THỊNH

Giảng viên môn Hóa sinh – Bộ môn xét nghiệm

KHOA ĐD – KT Y HỌC – ĐH Y DƯỢC TP HCM

( Nguồn tài liệu từ internet )

 

 

DANH MỤC BÀI VIẾT

XEM NHIỀU NHẤT

THỐNG KÊ TRUY CẬP

01559281
Hôm nay.........................
Hôm qua.........................
Trong tuần.........................
Tuần trước.........................
Trong tháng.....................
Tháng trước.......................
Tổng cộng
321
1541
2738
1548127
14050
37618
1559281

Đang có 19 khách và không thành viên đang online